Jan Szczepański

Uczulenie na lateks

Uczulenie na lateks (guma naturalna) może być problemem dla ludzi cierpiących na wady rdzenia kręgowego z powodu częstych kontaktów z tym materiałem. Niektórzy pacjenci zapytają, co to jest lateks.

Lateks, zwany również gumą naturalną lub naturalną gumą lateksową, jest produktem wyrabianym z soku drzew Hevea braziliensis, rosnących w południowo-wschodniej Azji i Południowej Ameryce. Sok z tych drzew, przypominający swoim wyglądem mleko zawiera m.in. 250 rodzajów białek, z których około 25% może powodować wystąpienie alergii I typu ( jedna z czterech typów alergii, tzw. natychmiastowa reakcja alergiczna, występująca kilka minut po kontakcie z alergenem, w tym przypadku z lateksem).

Wiele produktów zawiera lateks, więc ludzie z wadami rdzenia kręgowego, oraz personel medyczny są wystawieni na jego regularne działanie - zarówno podczas zabiegów chirurgicznych (poprzez używanie lateksowych rękawiczek i wyposażenia anestezjologicznego), jak i podczas opróżniania pęcherza i jelita (poprzez używanie lateksowych rurek, rękawiczek i cewników).
Alergia ma miejsce, gdy naturalne siły obronne przeciw alergenom intensyfikują swoje działania.

Uczulenie na lateks polega na tym, że przy kontakcie tego materiału z ciałem (a dokładnie z błonami śluzowymi ust, oczu, genitaliów, pęcherza moczowego, odbytnicy lub krwią) następuje produkcja specyficznych przeciwciał przeciw lateksowi. Przeciwciała te są wytwarzane przy pierwszym kontakcie z lateksem przez system immunologiczny pacjenta (tzw. pierwotny odczyn alergiczny). Następuje wówczas uczulenie wszystkich komórek ciała. Przy ponownym kontakcie lateksu z organizmem osoby uczulonej może dojść do powstania silnego odczynu uczuleniowego (tzw. wtórny odczyn alergiczny). Puder z balonów lub rękawiczek lateksowych zawiera na swojej powierzchni cząsteczki lateksu i przechodzić do powietrza, a wdychany przez uczulone osoby wywołuje reakcje alergiczne. Najgroźniejsza reakcja występuje w przypadku przedostania się lateksu do systemu krwionośnego osoby uczulonej, co może prowadzić do zmian w ciśnieniu krwi oraz krążeniu (wstrząs anafilaktyczny). Taki stan jest bezpośrednim zagrożeniem życia pacjenta i musi być intensywnie leczony. Jest to najgroźniejsza postać uczulenia na lateks. Kontakt ze skórą prowokuje mniej nasilone reakcje alergiczne objawiające się zwykle różowawą, swędzącą wysypką w postaci pokrzywki, która rozwija się nagle i znika w ciągu kilku dni nie pozostawiając śladów na skórze.

Badania przeprowadzone w Stanach Zjednoczonych wykazały, że od 18% do 73% dzieci i młodzieży z wadami rdzenia kręgowego jest wrażliwe na lateks, co wyniknęło z wywiadu chorobowego, bądź testów alergicznych krwi.
Mimo, że szeroko rozpowszechniona w Stanach Zjednoczonych, alergia na lateks ciągle nie jest poważnie traktowana przez autorytety. Stanowi ona poważny i ciągle nasilający się problem, szczególnie zaś, kiedy tysiące pacjentów uczulonych na lateks jest poddawane badaniom z użyciem tego materiału. Dzieje się tak z powodu braku badań w kierunku rozpowszechnienia tej alergii wśród pacjentów i personelu medycznego, a częściowo z powodu wiary w to, że alergię powodują zanieczyszczenia w lateksie, a nie sam lateks.

Więcej wiadomo na temat alergii na lateks pośród personelu szpitalnego i stomatologów niż pośród pacjentów. Wiedza ta ulega jednak ciągłej zmianie. Na przykład pracownicy The Royal College of Nursing’s Society of Occupational Health (Wielka Brytania) wykonali przegląd placówek zdrowia w 1996 roku, by dowiedzieć się jaka część personelu cierpiącego na alergię na lateks pracuje w szpitalach w Wielkiej Brytanii. Dane te będą użyteczne do zachęcania szpitali do wprowadzania testów alergicznych dla nowego personelu i pacjentów oraz do opracowania projektu jak postępować z pacjentami i personelem, którzy cierpią na alergię na lateks. Specjaliści proponują, by pytać pacjentów o wcześniejsze reakcje alergiczne na lateks. Pielęgniarki powinny wcześniej spytać pacjenta o jakiekolwiek alergie na żywność jako, że obie te alergie mogą być ze sobą powiązane.

Ponieważ uczulenie na lateks może zagrażać życiu pacjentów, osoby obarczone wadami rdzenia kręgowego powinny być traktowane, jako podatne na uczulenie na lateks i z tego powodu powinny unikać kontaktu z produktami gumowymi, szczególnie w trakcie zabiegów chirurgicznych. Rękawiczki, cewniki, wenflony (plastikowe igły do żył zapewniające przez dłuższy czas dostęp do żył pacjenta) i inny sprzęt medyczny nie powinny być wykonane z gumy nie lateksowej (np. z neoprenu), lub innych tworzyw sztucznych np. silikonu lub winylu. Jednak sprzęt wykonany z innych niż lateks tworzyw jest o wiele droższy.

Osoby, które przeżyły wstrząs anafilaktyczny wywołany alergią na lateks powinny rozważyć noszenie plakietki informacyjnej informującej o uczuleniu, jak również ampułko-strzykawki z adrenaliną, lub sterylnych nie lateksowych rękawiczek gumowych potrzebnych w razie wypadku. Powinno poinformować się również ośrodek zdrowia, w którym leczy się pacjent, jak również szkołę czy przedszkole, do którego uczęszcza pacjent. Konieczna jest również opieka specjalisty lekarza alergologa, szczególnie przed planowanym zabiegiem chirurgicznym (aby zapobiec reakcji anafilaktycznej), a także monitorowaniu rozwoju tej alergii i jej leczenia.

Niemożliwe jest wyeliminowanie lateksu z naszego codziennego życia, jak również z sali operacyjnej i środowiska szpitalnego. Można tylko zmniejszyć do niezbędnego minimum ekspozycję na lateks przez używanie produktów nie zawierających tego materiału. Poniżej wymieniamy przykłady przedmiotów, które zawierają lateks :
- rękawiczki, cewniki, opaski uciskowe, bandaże elastyczne, wenflony, taśmy, samoprzylepne, plastry,
- balony, smoczki stomatologiczne, fartuszki gumowe bądź gumowane, gumki do włosów, ubrania elastyczne, zabawki szczególnie plażowe, piłki gumowe, smoczki na butelki, prezerwatywy, pieluszki i wiele, wiele innych nie wymienionych tutaj artykułów codziennego użytku.

W związku z powyższym zaleca się rozwagę przy użytkowaniu artykułów szczególnie codziennego użytku i zwracanie uwagi na to, z czego są one wykonane.